“Akaryakıtta 100 TL Eşiği Yaklaşıyor: Hürmüz’deki Savaş Türkiye’de Pompa Fiyatlarını Değiştiriyor”

Türkiye’de son günlerde akaryakıt tabelalarına baktığımızda yalnızca rakamların değiştiğini görmüyoruz. Aslında değişen, günlük hayatımızın maliyeti.

Benzin 80 TL’ye, motorin 89 TL’ye dayanmış durumda. Önümüzde ise motorinde yaklaşık 6,62 TL’lik yeni bir artış beklentisi var. Bu gerçekleşirse motorinin litre fiyatı İstanbul’da 95-96 TL seviyelerine yaklaşacak. Bazı bölgelerde ise 100 TL sınırının görülmesi artık şaşırtıcı olmayacak.

İşte tam bu noktada insanın aklına şu soru geliyor:

Motorin gerçekten 100 TL olacak mı?

Bence asıl sorulması gereken soru bu değil.

Motorin 100 TL olduğunda hayatımız ne kadar pahalanacak?

Enerji ve petrol piyasaları uzmanı Prof. Dr. Ayhan Erdem’in değerlendirmeleri, meselenin sadece Brent petrol fiyatlarından ibaret olmadığını ortaya koyuyor.

Bugün petrol fiyatlarının yanı sıra Hürmüz Boğazı’ndaki ulaşım sorunları, Orta Doğu’daki rafineri kapasite kayıpları, Rus rafinerilerine yönelik saldırılar, tanker navlunları ve sigorta maliyetleri de akaryakıt fiyatlarını yukarı doğru itiyor.

Yani pompaya yansıyan rakamın arkasında dünyanın farklı bölgelerinde yaşanan gelişmeler var.

Fakat Türkiye açısından başka bir gerçek daha var.

Motorin sadece aracın deposuna girmiyor

Benim gazetecilik hayatım boyunca sahada en çok gördüğüm gerçeklerden biri şu oldu:

Bir ürünün fiyatı yalnızca üretildiği yerde belirlenmiyor. O ürünün tarladan fabrikaya, fabrikadan depoya, depodan markete ulaşması gerekiyor.

Bütün bu süreçlerde ise motorin var.

Çiftçinin traktöründe motorin var.

Kamyonun deposunda motorin var.

TIR’ın deposunda motorin var.

Belediye otobüsünde, servis aracında, dağıtım aracında motorin var.

Dolayısıyla motorindeki her ciddi artış, bir süre sonra yalnızca araç sahiplerinin değil, hepimizin cebini etkiliyor.

Bugün akaryakıt istasyonunda 6 liralık, 7 liralık artış olarak gördüğümüz rakam; yarın taşımacılık maliyeti, üretim maliyeti ve gıda fiyatı olarak karşımıza çıkabiliyor.

Bu nedenle Prof. Dr. Ayhan Erdem’in “Asıl mesele akaryakıtın 100 TL’yi geçip geçmemesi değil” değerlendirmesini oldukça önemli buluyorum.

Çünkü gerçekten de mesele tabeladaki üç haneli rakam değil.

100 TL psikolojik bir eşik

Motorinin 100 TL’yi aşması ekonomik olduğu kadar psikolojik de bir eşik olacak.

İnsanlar bir depoyu doldurmanın maliyetini hesaplayacak.

Esnaf aracının yakıt giderini hesaplayacak.

Çiftçi tarlasına giderken mazot hesabı yapacak.

Nakliyeci taşımanın maliyetini yeniden belirleyecek.

Ve bütün bu hesapların sonunda o maliyet bir şekilde vatandaşın sofrasına kadar gelecek.

Bugün markette karşılaştığımız yüksek fiyatların nedenlerini konuşurken akaryakıtı göz ardı etmek mümkün değil.

Çünkü motorin ekonominin görünmeyen damarlarından biri.

Vergi tamponu küçülürken zam daha fazla hissediliyor

Türkiye’nin akaryakıt fiyatlarındaki artışın tamamını vergiye bağlamak da doğru değil.

Savaş ve küresel enerji şoklarının etkisini azaltmak amacıyla uygulanan eşel mobil sistemi önemli bir tampon görevi gördü. Ancak bu sistemden kademeli olarak çıkılmasıyla birlikte uluslararası piyasalardaki yükselişlerin pompaya yansıması daha fazla hissediliyor.

Burada devletin de zor bir denklemle karşı karşıya olduğunu düşünüyorum.

Bir tarafta bütçe dengeleri ve vergi gelirleri…

Diğer tarafta vatandaşın satın alma gücü…

Bir tarafta küresel petrol piyasalarındaki gelişmeler…

Diğer tarafta Türkiye’nin bu gelişmelere ne kadar dayanabileceği…

Bu denklem kolay değil.

Avrupa da aynı sorunla karşı karşıya

Akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş yalnızca Türkiye’ye özgü değil.

Avrupa’da da benzin ve motorin fiyatları yükseliyor. Fransa, Almanya ve İngiltere’deki rakamlar bunun küresel bir enerji maliyeti sorununa dönüştüğünü gösteriyor.

Ancak Türkiye gibi ulaştırma maliyetlerinin ekonomik hayat üzerinde çok güçlü etkisinin bulunduğu ülkelerde bu artışın vatandaş üzerindeki hissedilen etkisi daha fazla olabilir.

Çünkü bizde motorin yalnızca bir enerji ürünü değil.

Motorin, üretimin ve taşımacılığın temel girdilerinden biri.

Akaryakıt istasyonları da değişmek zorunda

Bu gelişmelerin başka bir sonucu daha olacak.

Elektrikli araçların yaygınlaşması…

Bugün elektrikli otomobillerin pazar payının yaklaşık yüzde 19 seviyesine gelmiş olması, otomotiv sektöründeki dönüşümün artık uzak bir gelecek olmadığını gösteriyor.

Akaryakıt istasyonları da buna göre kendini değiştirmek zorunda kalacak.

Belki geleceğin istasyonu sadece benzin ve motorin satılan bir yer olmayacak.

Hızlı şarj noktası…

Market…

Kafe…

Dinlenme alanı…

Hizmet merkezi…

Yani istasyon kavramının kendisi değişecek.

Prof. Dr. Erdem’in söylediği gibi, yüksek akaryakıt fiyatları bu dönüşümü daha da hızlandırabilir.

Son söz: Tabeladaki rakamdan daha büyük bir mesele

Ben bir gazeteci olarak sahada vatandaşın, esnafın, çiftçinin ve üreticinin maliyet hesabını her geçen gün daha fazla yaptığını görüyorum.

Bu nedenle motorinin 100 TL olup olmayacağı elbette önemli.

Ama bence bundan daha önemli olan şu:

100 TL’lik motorin, hayatımızın hangi kalemlerini beraberinde yukarı taşıyacak?

Eğer motorin 100 TL’yi aşarsa sadece depomuz daha pahalı dolmayacak.

Tarlanın maliyeti, kamyonun taşıma bedeli, fabrikanın üretim gideri, esnafın işletme maliyeti ve nihayetinde vatandaşın market alışverişi de bundan etkilenecek.

O yüzden bugün akaryakıt tabelasına bakarken sadece “Motorin 100 TL oldu mu?” diye sormayalım.

Asıl soruyu soralım:

“100 TL’lik motorinin Türkiye ekonomisine ve vatandaşın sofrasına maliyeti ne olacak?”

Çünkü bazen bir istasyondaki fiyat tabelası, aslında ülkenin ekonomik fotoğrafının en görünür halidir.