PROF. DR. ERDEM: HÜRMÜZ’DEKİ SAVAŞ TÜRKİYE’DE POMPA FİYATLARINI DEĞİŞTİRİYOR

Prof. Dr. Ayhan Erdem: “Bugünkü artış yalnızca petrol zammı değil; Hürmüz, rafineri darboğazı, lojistik, kur ve vergi aynı anda pompaya yansıyor.”

Türkiye’de akaryakıt fiyatlarında son günlerde yaşanan hızlı yükseliş sonrasında motorinde 100 TL sınırı yeniden gündeme geldi.

12 Eylül itibarıyla İstanbul’da benzinin litre fiyatı yaklaşık 80 TL, motorinin fiyatı ise 89 TL seviyesinde bulunuyor. Benzine son olarak litre başına 3,20 TL zam yapılırken sektör kaynakları motorinde salı gününden itibaren geçerli olmak üzere yaklaşık 6,62 TL yeni artış beklendiğini belirtiyor.

Enerji ve petrol piyasaları uzmanı Prof. Dr. Ayhan Erdem, gelişmelerin yalnızca Brent petrol fiyatındaki yükselişle açıklanamayacağını söyledi.

Erdem’e göre küresel petrol piyasasında ham petrol arzının yanında ciddi bir rafineri ve işlenmiş ürün sıkışıklığı yaşanıyor:

“Bugün motorin fiyatındaki artışı yalnızca Brent üzerinden okumak yanlış olur. Hürmüz Boğazı’ndaki ulaşım sorunu, Orta Doğu rafinerilerinin kapasite kayıpları, Rus rafinerilerine yönelik saldırılar, tanker navlunları ve sigorta maliyetleri motorin ve benzin fiyatlarının oluşumunda çok daha belirleyici hale geldi.”

IEA’nın eylül raporuna göre küresel rafineri üretimi Ağustos ayında geçen yılın yaklaşık 4,2 milyon varil/gün altında kaldı. Körfez ülkelerinin motorin ve gasoil ihracatı ise savaş öncesindeki düzeyin yaklaşık dörtte birine geriledi.

Yılbaşından bu yana motorinde yüzde 63’ü aşan artış

1 Ocak 2026’da İstanbul’da benzin 53,15 TL, motorin 54,46 TL seviyesindeydi. Bugünkü fiyatlarla benzin yaklaşık yüzde 51, motorin ise yüzde 63 artmış durumda.

Beklenen 6,62 TL’lik yeni motorin artışının gerçekleşmesi halinde yılbaşından bugüne yükseliş yaklaşık yüzde 76’ya ulaşacak.

“100 TL bazı bölgelerde görülebilir”

Erdem, İstanbul ortalamasında yeni zam sonrasında motorinin yaklaşık 95/96 TL seviyesine çıkmasının beklendiğini, ancak şehir, nakliye ve şirket fiyat farklılıkları nedeniyle bazı bölgelerde 100 TL seviyesinin görülebileceğini söyledi.

Sektörde 99,99 TL sınırına göre tasarlanan eski pompa ve fiyat göstergelerinin üç haneli fiyatlara uyumu da tartışılmaya başlandı.

Eşel mobil tamponu küçülüyor

Türkiye’de savaşın akaryakıt fiyatlarına etkisini azaltmak amacıyla mart ayında eşel mobil sistemi devreye alınmıştı.

Temmuzda alınan kararla sistemden kademeli çıkış başlatılırken, motorinde ağustos ayında ÖTV sıfırlandı. Yeni düzenlemeye göre motorin ÖTV’si eylülde 3 TL, ekimde 6 TL, kasımda 9 TL ve aralıkta 12 TL olarak uygulanacak.

Erdem, bu nedenle fiyat artışlarının tamamının vergiye bağlanmasının doğru olmadığını belirterek, “Ancak devletin fiyat şokunu absorbe etmek için kullandığı vergi tamponunun küçülmesi, uluslararası fiyat artışlarının pompaya daha hızlı yansımasına neden oluyor.” değerlendirmesinde bulundu.

Avrupa’da da akaryakıt yükseliyor

Akaryakıt fiyatlarında artış yalnızca Türkiye’de yaşanmıyor.

10 Eylül verilerine göre Fransa’da benzin yaklaşık 2,11 avro, motorin 2,26 avro; Almanya’da ise litre fiyatları yaklaşık 2,33 avro seviyesinde. İngiltere’de motorinin ortalama fiyatı 11 Eylül’de 190 peni/litreyi geçti.

Petrol üreticisi Birleşik Arap Emirlikleri’nde de motorin fiyatı ağustostaki 3,80 dirhemden eylülde 4,30 dirheme yükseldi.

“Akaryakıt artışı enflasyonu market rafına taşır”

Erdem, motorinin ekonomik etkisinin benzin fiyatından daha geniş olduğunu vurguladı:

“Motorin nakliye, tarım, sanayi ve şehir içi dağıtımın temel girdilerinden biridir. Bu nedenle motorindeki yüksek artış yalnızca otomobil sahibini değil; birkaç hafta sonra market rafındaki ürünü de etkiler.”

TÜİK verilerine göre Ağustos 2026’da yıllık enflasyon yüzde 31,51 olurken ulaştırma grubundaki yıllık artış yüzde 35,08’e ulaştı.

Akaryakıt istasyonları için yeni dönem

Erdem’e göre yüksek akaryakıt fiyatları elektrikli araçlara geçişi de hızlandırabilir.

“Akaryakıt dağıtım şirketleri artık yalnızca litre satan şirketler olarak düşünmemeli. Önümüzdeki dönemde istasyonların hızlı şarj, perakende ve hizmet merkezine dönüşmesi kaçınılmaz. Akaryakıt fiyatının kalıcı biçimde yükselmesi bu dönüşümü daha da hızlandıracaktır.”

Türkiye’de elektrikli otomobillerin Ağustos 2026’daki pazar payı yaklaşık yüzde 19 seviyesinde bulunuyor.

Erdem değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:

“Asıl mesele akaryakıtın 100 TL’yi geçip geçmemesi değil. 100 TL sonrasında Türkiye’nin enerji, ulaştırma ve akaryakıt dağıtım modelinin nasıl değişeceğidir.”

Kaynak: guncelhaber27